SARAJEVO – Sa 75 političkih partija koje će, prema podacima Centralne izborne komisije, učestvovati na opštim izborima, BiH bi mogla biti jedna od evropskih, a vrlo vjerovatno i apsolutni rekorder po broju političkih stranaka u odnosu na broj stanovnika. Podaci pokazuju da je politička scena u BiH jedna od najrasparčanijih u Evropi kada se posmatra odnos broja stranaka i broja stanovnika.
- Na opštim izborima u BiH učestvovaće 75 političkih stranaka, što zemlju sa oko 3,2 miliona stanovnika svrstava među evropske rekordere po broju političkih subjekata u odnosu na broj stanovnika.
- U prosjeku, u BiH na jednu političku stranku dolazi oko 42.600 stanovnika, što je višestruko manje nego u većini evropskih država poput Njemačke, Francuske i Velike Britanije.
- Broj stranaka na izborima u BiH ima dugoročan trend rasta – sa oko 39 stranaka 2010. godine na 75 stranaka na izborima 2026. godine.
- Istovremeno, broj nezavisnih kandidata je značajno opao i ove godine iznosi svega četiri, što je jedan od najnižih nivoa u posljednjim izbornim ciklusima.
- Prosječna izlaznost na izborima u BiH kreće se između 50 i 55 odsto, što je niže u odnosu na većinu zapadnoevropskih i skandinavskih zemalja.
Prema trenutnim podacima, u izbornu trku ulazi 75 političkih stranaka, što BiH sa oko 3,2 miliona stanovnika stavlja u sam evropski vrh. U prosjeku, u BiH na jednu političku partiju dolazi oko 42.600 stanovnika, što jasno ilustruje stepen političke fragmentacije.
Poređenja radi, u Njemačkoj, koja ima oko 84 miliona stanovnika, aktivno djeluje oko 50 do 60 relevantnih političkih stranaka, što znači da jedna stranka dolazi na približno 1,4 do 1,6 miliona stanovnika. U Francuskoj sa 68 miliona stanovnika postoji oko 30 relevantnih partija, odnosno jedna na oko 2,2 miliona stanovnika. U Velikoj Britaniji sa 69 miliona stanovnika dominira oko 20 većih stranaka, što znači jedna na oko 3,4 miliona stanovnika.
Da bi se taj odnos stavio u pravi kontekst, hipotetička poređenja pokazuju razmjere razlike. Kada bi Njemačka imala isti odnos broja stranaka i stanovnika kao BiH, imala bi skoro 2.000 političkih stranaka. Francuska bi po istom kriterijumu imala oko 1.600, dok bi Velika Britanija prelazila cifru od 1.600 političkih subjekata.
Kada se u analizu uključe i druge evropske države, razlike postaju još izraženije. Italija sa oko 59 miliona stanovnika ima između 35 i 40 relevantnih političkih stranaka, što znači jedna na oko 1,5 do 1,7 miliona stanovnika. Španija sa 49 miliona stanovnika ima oko 20 do 25 značajnijih stranaka, odnosno jedna na oko dva do 2,5 miliona stanovnika. Čak i u sistemima koji se često opisuju kao politički složeni, poput Belgije i Holandije, odnos ostaje daleko uravnoteženiji nego u BiH. Belgija sa 11,7 miliona stanovnika ima oko 10 do 15 većih stranaka, što znači jedna na više od 700.000 stanovnika. Holandija sa 17 miliona stanovnika ima oko 15 do 20 relevantnih stranaka, odnosno jedna na oko milion stanovnika, pa čak i politički razuđene zemlje poput Poljske ne prelaze dvadesetak relevantnih aktera, što je višestruko manje po stanovniku nego u BiH.
Još jedna ilustracija pokazuje dimenziju ovog odnosa. U BiH jedna stranka statistički „pokriva“ manju populaciju nego što u mnogim evropskim gradovima obuhvata jedan gradski kvart. U Njemačkoj jedna stranka pokriva populaciju veću od cijele Banjaluke i šire urbane zone, dok u Francuskoj taj odnos odgovara cijelim regionalnim centrima.
Političke stranke nisu samo popularne u BiH, već i u drugim balkanskim državama. Srbija je na posljednjim izborima imala oko 120 stranaka, što znači jedna na oko 55.000 stanovnika. Slovenija oko 30 stranaka, odnosno jedna na oko 70.000 stanovnika. Crna Gora oko 20 stranaka, što znači jedna na oko 31.000 ljudi. Iz svega proizilazi da BiH, iako nije apsolutni evropski rekorder po ukupnom broju registrovanih stranaka, gotovo sigurno spada u sam vrh zemalja kada se broj političkih subjekata stavi u odnos sa brojem stanovnika i realnim učešćem u izbornom procesu.
Broj političkih stranaka koje učestvuju na opštim izborima u BiH značajno varira od ciklusa do ciklusa, ali je dugoročni trend rastući. Na izborima 2010. učestvovalo je oko 39 političkih stranaka, dok je 2014. taj broj gotovo udvostručen i iznosio je približno 69. U narednom izbornom ciklusu 2018. zabilježen je blagi pad, pa je na listićima bilo oko 58 partija, da bi 2022. godine ponovo došlo do rasta i učešća oko 90 političkih stranaka. Za izbore u oktobru ove godine dozvolu je dobilo 75. Kada je u pitanju broj nezavisnih kandidata ove godine prijavljeno je svega četiri nezavisna kandidata, što predstavlja jedan od najnižih nivoa njihovog učešća u posljednjim izbornim ciklusima. Poređenja radi, 2010. bilo ih je 13, dok je 2014. zabilježen vrhunac – 24 nezavisna kandidata. U narednim izborima broj se postepeno smanjivao, 2018. godine ih je bilo oko 22, a 2022. godine – 17.
Izlaznost
Izlaznost na opštim izborima u BiH kreće se u prosjeku između 50 i 55 odsto. Poređenja radi, u Njemačkoj izlaznost na parlamentarnim izborima obično se kreće oko 76 odsto, dok u Francuskoj na predsjedničkim izborima dostiže i do 70 odsto u prvom krugu, a nešto više u drugom. U Velikoj Britaniji izlaznost se kreće oko 60 do 68 odsto. Skandinavske zemlje tradicionalno bilježe najveću izlaznost u Evropi, pa tako Švedska, Danska i Norveška često imaju izlaznost između 80 i 87 odsto birača.
(V.Z./Glas S.)
