Svake godine Srbija raspravlja o istoj stvari – da li je Vaskrs ili Uskrs, da li se odgovara sa Hristos vaskrse, voskrese, vaskrese ili se ipak kaže nešto sasvim drugo.
Pored praznične atmosfere, farbanja jaja i proslavljanja najvećeg hrišćanskog praznika, svake godine oko Uskrsa se iznova javlja ista dilema.
Naime, mnogi su u nedoumici da li treba da kažu Uskrs ili Vaskrs.
Vaskrs, Uskrs ili Voskresenije
Za početak, lingvistički, ispravno je reći i Vaskrs, i Uskrs, kao i Voskresenije.
„Vaskrs“ je srpskoslovenski oblik koji pripada srpskom crkvenom i književnom jeziku, koji se do sredine XVIII veka upotrebljavao u svim krajevima pod upravom Srpske pravoslavne crkve.
„Voskresenije“ je ruskoslovenski oblik i reč je o staroslovenskom jeziku ruske redakcije koji je danas jezik srpske crkve.
Naime, srpskoslovenski jezik kao zvanični crkveni jezik Srbi su sredinom XVIII veka zamenili ruskim crkvenim jezikom.
U tom crkvenom jeziku reči o kojima govorimo izgovaraju se na ruski način – sa „o“ u prvom slogu, pa se tako kaže – Voskresenije, voskresnuti, voskrese.
Kako Srbi nisu zaboravili ni svoj stari naziv za ovaj praznik u opticaju je ostalo i „Vaskrs“ i „Voskrsenije“.
Pravilno je reći i „Uskrs“. Reč „Uskrs“ pripada srpskom narodnom jeziku. Reč je o autentičnom izrazu koji je u neka davna vremena nastao prilagođavanjem onoga što je izgovoreno u crkvama.
„Ova reč je, kao i mnoge druge u našem jeziku, prilikom poslednje velike reforme jezika dobila svoj uprošćeni oblik u narodnom, to jest govornom jeziku. Međutim, zbog značaja ovog Praznika nad praznicima, zbog konstantne upotrebe bogoslužbenih knjiga na crkvenoslovenskom jeziku, u crkvenoj upotrebi se održao i zvanično se koristi oblik sa prefiksom VA-skrs, kao i u izvedenicama VA-skrsenje, VA-skrsao… U crkvenom kalendaru piše VA-skrsenje Gospoda Isusa Hrista – VASKRS“, istakao je za Istorijski zabavnik Ivan Neđić, profesor pripravnik Bogoslovije Svetog Arsenija u Sremskim Karlovcima.
Zatim je dodao:
„Ovaj oblik je bliži originalnom staroslovenskom izrazu, i potpuno saglasan crkvenoslovenskom VO-skresenije. Koliko se ovaj način izražavanja sačuvao u crkvenoj svesti svedoče i nazivi drugih praznika koji počinju istim prefiksom kao što su VA-znesenje, VA-vedenje i drugi. Teško je da ćete čuti da neko kaže praznik Uznesenja ili Uvedenja, a većina će reći Uskrs“.
Sveštenstvo kaže Vaskrs
Nema, dakle, govora o tome da su neki nazivi ovog praznika „hrvatski“, a drugi „srpski“, Postoji samo „Uskrs“ (srpski narodni izraz), „Vaskrs“ (srpskoslovenski književni i crkveni oblik) i „Voskresenije“ (ruskoslovenski oblik i današnji srpsko-crkveni izraz).
„Negativna konotacija na reč „Uskrs” razvila se u određenim nacionalistički opredeljenim krugovima u periodu poslednjih nemira na prostorima Balkana, te je ta reč povezana sa rimokatoličkim nazivom za ovaj praznik koji oni i nazivaju Uskrsnuće Gospodinovo. Međutim, ovo je jedna činjenica koja ne sme uopšte da se dovodi u vezu sa hrišćanskim etosom i načinom življenja i shvatanja života, te tako nijedna interpretacija reči ne može da umanji značaj ovog, za nas hrišćane, spasonosnog Praznika“, istakao je profesor Ivan Neđić.
Šta kažu lingvisti?
Ako i postoji neka razlika ona je, navode neki lingvisti, stilske prirode – prefiks „vas“ se smatra svečanijim, a prefiks „us“ pripada stilski neutralnom standardu.
Što se pozdrava za najveći hrišćanski praznik tiče, nije se uobičajilo „Hristos uskrsnu“, ali druge dve varijante jesu – „Hristor vaskrse“ i „Hristos voskrese“, i obe su potpuno ispravne.
Izvor: Istorijski zabavnik
