Genetika je mnogo složenija nego što se na prvi pogled čini. Dijete dobija genetski materijal i od majke i od oca, ali postoje biološki procesi u kojima majčina genetika ima posebno važnu ulogu.
Kada se govori o tome šta djeca nasljeđuju od majke, posebno se izdvajaju tri oblasti: starenje, sklonost ka dobijanju na težini i inteligencija.
Važno je, međutim, naglasiti da nijedna od ovih osobina nije unaprijed određena samo genima jednog roditelja.
Mitohondrijska DNK prenosi se majčinom linijom
Jedna od najzanimljivijih činjenica odnosi se na mitohondrijsku DNK.
Dok dijete gene uglavnom dobija od oba roditelja, mitohondrijska DNK prenosi se majčinom linijom. Mitohondrije imaju važnu ulogu u stvaranju energije u ćelijama, pa njihov genetski materijal može uticati na funkcionisanje organizma tokom života.
Zbog toga istraživači proučavaju vezu između:
- majčinog genetskog nasljeđa;
- mitohondrija;
- funkcionisanja ćelija;
- procesa povezanih sa starenjem.
To, ipak, ne znači da majka određuje koliko će dugo dijete živjeti. Na proces starenja utiču brojni geni, ali i način života, okruženje i drugi faktori.
Sklonost ka dobijanju na težini može imati genetsku komponentu
Na tjelesnu težinu utiče veliki broj faktora, a genetika je samo jedan dio te priče.
Djeca mogu naslijediti određene genetske predispozicije povezane sa:
- metabolizmom;
- načinom na koji organizam skladišti energiju;
- načinom na koji tijelo troši energiju;
- sklonošću ka određenoj tjelesnoj težini.
Ukoliko majka ima problem sa viškom kilograma, dijete može imati povećanu genetsku predispoziciju za sličan problem. Ipak, to ne znači da će dijete automatski imati višak kilograma.
Na tjelesnu težinu značajno utiču i ishrana, fizička aktivnost, san i životne navike.
Zato genetsko nasljeđe nije sudbina, već samo jedan od faktora koji mogu uticati na karakteristike organizma.
Inteligencija nije samo „majčin gen“
Inteligencija je vjerovatno najzanimljivija stavka na ovom spisku.
Često se može čuti tvrdnja da je dijete inteligenciju „naslijedilo od majke“. Međutim, stvarnost je znatno složenija.
Na sposobnosti povezane sa inteligencijom utiče veliki broj gena koji potiču od oba roditelja, ali i okruženje u kojem dijete odrasta.
Važnu ulogu imaju i:
- obrazovanje;
- iskustva tokom odrastanja;
- porodično okruženje;
- način učenja;
- drugi faktori iz okruženja.
Majčina DNK svakako je dio te genetske priče, ali nije jedini faktor. Zbog toga nije precizno tvrditi da otac nema nikakav uticaj na inteligenciju djeteta.
Majčino nasljeđe samo je dio genetske priče
Iako se često postavlja pitanje šta djeca nasljeđuju od majke, genetika ne funkcioniše tako jednostavno.
Dijete nasljeđuje genetski materijal od oba roditelja, dok na njegov razvoj i osobine utiču i brojni faktori iz okruženja.
Majčino genetsko nasljeđe ima važnu ulogu u određenim biološkim procesima, posebno kada je riječ o mitohondrijskoj DNK, ali nijedna osobina ne može se svesti samo na jednog roditelja.
Upravo kombinacija gena majke i oca, zajedno sa uticajem okruženja i životnih navika, čini svaku osobu jedinstvenom.
(G.S)
